Ứng dụng viễn thám trong kiểm tra kết quả kiểm kê đất đai, lập bản đồ hiện trạng sử dụng đất
28/10/2021
Kiểm kê đất đai là một trong 13 nội dung quản lý Nhà nước về đất đai được quy định tại điểm c, khoản 1, điều 34, mục 2 của Luật Đất đai năm 2013, theo đó định kỳ 5 năm cả nước tiến hành công tác tổng kiểm kê hiện trạng sử dụng đất đai trên phạm vi cả nước để có số liệu thực tế giúp cho Chính phủ có được số liệu chính xác để quản lý, định hướng quy hoạch, phát triển kinh tế xã hội của đất nước có hiệu quả và bền vững.

Việc kiểm kê đất đai năm 2019 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng để đánh giá đúng thực trạng tình hình sử dụng đất, làm cơ sở cho việc đánh giá và hoàn thiện chính sách pháp luật về đất đai; đồng thời làm cơ sở cho việc đánh giá các chỉ tiêu kế hoạch sử dụng đất để đưa ra các giải pháp cụ thể làm tiền đề cho việc lập kế hoạch sử dụng đất các cấp; xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội nói chung và việc quản lý, sử dụng hợp lý có hiệu quả vốn tài nguyên đất nói riêng; đáp ứng nhu cầu sử dụng đất của các ngành kinh tế, văn hóa, xã hội và an ninh - quốc phòng.

Kết quả kiểm kê có ý nghĩa quan trọng trong việc khắc phục những hạn chế trong quản lý, sử dụng đất trên phạm vu toàn quốc, là cơ sở để xác định tính minh bạch trong quản lý, sử dụng đất và nâng cao vai trò quản lý nhà nước về đất đai, đồng thời góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Với đặc tính của ảnh viễn thám phân giải cao và siêu cao hoàn toàn có thể đáp ứng được việc cung cấp bình đồ ảnh phục vụ cho việc thành lập bản đồ hiện trạng sử dụng đất cấp xã với những thông tin mới nhất, khách quan, trực tiếp và đồng bộ, là công cụ hữu hiệu trong công tác kiểm tra độ tin cậy của nhiệm vụ kiểm kê đất đai ở các địa phương.

Việc ứng dụng công nghệ viễn thám phục vụ công tác quản lý nhà nước về đất đai trong đó có nhiệm vụ kiểm tra quy hoạch sử dụng đất, kết quả thống kê, kiểm kê đất đai, lập bản đồ hiện trạng sử dụng đất đã được Cục Viễn thám quốc gia phối hợp với Tổng Cục quản lý đất đai thực hiện từ kỳ kiểm kê đất đai và lập bản đồ hiện trạng sử dụng đất năm 2000. Số liệu kiểm tra giúp các cơ quan quản lý đánh giá chính xác kết quả thống kê, kiểm kê đất đai.

Trạm thu ảnh viễn thám của Cục viễn thám quốc gia đã thu nhận các loại ảnh từ các vệ tinh SPOT2, SPOT4, SPOT5, ENVISAT ASAR và ENVISAT MERIS. Đây là các loại ảnh viễn thám có độ phủ lớn, với ảnh viễn thám SPOT5  có độ phân giải cao 2,5m phục vụ tốt cho việc kiểm kê đất đai thường kỳ trên phạm vi toàn quốc. Từ tháng 9 năm 2013, trạm thu ảnh viễn thám còn thu nhận và xử lý tín hiệu ảnh viễn thám VNREDSAT-1 độ phân giải 2,5m.

Từ năm 2011, Cục Viễn thám quốc gia đã nâng cấp và tiến hnahf thu nhận dữ liệu ảnh vệ tinh SPOT 6-7 với độ phân giải cao độ phủ trùm lớn, thực hiện thu nhận ảnh viễn thám phủ trùm trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam trong thời gian ngắn, kết hợp với số ảnh VNREDSAT-1 hiện nay đã được chụp tăng lên đáng kể đã giúp cho nhiều hoạt động quản lý trong đó có các nhiệm vụ quản lý đất đai.

Sơ đồ Quy trình công tác xử lý ảnh viễn thám

Qua phân tích đánh giá sai số ảnh SPOT 6, 7 sau khi nắn chỉnh, độ chính xác hình học đạt trung bình từ 0,4m đến 1,6 m đảm bảo yêu cầu độ chính xác của bản đồ tỷ lệ 1/5.000 và 1/10.000 (0,2mm x tỷ lệ bản đồ) độ rõ nét của ảnh (phổ ảnh) đảm bảo độ rõ nét điều vẽ tất cả các đối tượng có kích thước từ 2m trở lên. Ảnh SPOT 6,7 đã được sử dụng trong Dự án Thành lập bình đồ ảnh viễn thám phục vụ kiểm kê đất đai và lập bản đồ hiện trạng sử dụng đất từ năm 2014”.

Dữ liệu ảnh SPOT 6/7 độ phân giải 1,5 m đảm bảo thành lập bình đồ ảnh tỷ lệ 1/5.000 và 1/10.000. Hiện tại trong kho lưu trữ của Cục Viễn thám quốc gia đã lưu trữ ảnh SPOT 6,7 chụp năm 2018, 2019 của 10 tỉnh thuộc Dự án “Bổ sung, cập nhật cơ sở dữ liệu nền thông tin địa lý các tỷ lệ khu vực 10 tỉnh: Thái Bình, Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế”. Khối lượng ảnh SPOT 6/7 của 10 tỉnh còn lại sẽ được mua bổ sung với diện tích 6.055 km2.

Quy trình công tác xử lý ảnh viễn thám phục vụ công tác kiểm tra gồm:

Thành lập bình đồ ảnh viễn thám: Sử dụng ảnh SPOT6/7 để thành lập bình đồ ảnh mức 3B tỷ lệ 1:5.000 và 1:10.000, được thực hiện theo quy định tại Thông tư 10/2015/TT-BTNMT ngày 25 tháng 03 năm 2015 của Bộ Tài nguyên và môi trường quy định kỹ thuật về sản xuất ảnh viễn thám quang học độ phân giải cao và siêu cao để cung cấp đến người sử dụng.

Điều vẽ nội nghiệp: Các lớp thông tin hiện trạng sử dụng đất điều vẽ trên bình đồ ảnh áp dụng theo Thông tư số 27/2018/TT-BTNMT ngày 14 tháng 12 năm 2018 của Bộ Tài nguyên và Môi trường (gộp nhóm theo quy định tại Phụ lục 02).

Thành lập bản đồ gốc hiện chỉnh dạng số: Xử lý thông tin điều vẽ, cập nhật vào bản đồ.

Biên tập, trình bày và xuất in: Biên tập bản đồ ảnh. Biên tập biểu thị các lớp thông tin điều vẽ để chồng xếp lên bình đồ ảnh nhằm đảm bảo yêu cầu vừa giữ các thông tin của bình đồ ảnh vệ tinh vừa hiển thị các ghi chú, thông tin của lớp điều vẽ.

In bản đồ ảnh: In bản đồ ảnh ra giấy ảnh nhằm phục vụ công tác kiểm tra thực địa.

Bản đồ ảnh 1:10.000 xã Hua Trai, huyện Mường La tỉnh Sơn La

Ứng dụng công nghệ viễn thám trong giám sát tài nguyên và môi trường nói chung và trong công tác quản lý đất đai nói riêng có ý nghĩa rất lớn về mặt xã hội; tạo ra được công cụ hữu hiệu giúp các cơ quan quản lý nhà nước, các địa phương có thể đưa ra được chiến lược, kế hoạch, quy hoạch, chính sách trong khai thác, sử dụng tài nguyên thiên nhiên một cách hợp lý, an toàn, bảo vệ môi trường bền vững; đảm bảo an ninh lương thực, đảm bảo an sinh xã hội và quốc phòng - an ninh.

Hiện nay, rất nhiều vệ tinh viễn thám phục vụ giám sát tài nguyên và môi trường đang đang hoạt động. Với các dữ liệu viễn thám hiện có và các vệ tinh sắp được phóng lên quỹ đạo trong tương lai thì chúng ta hoàn toàn chủ động được từ công nghệ đến tư liệu ảnh viễn thám để giám sát tài nguyên môi trường, đảm bảo tính bền vững trong suốt quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Việc xây dựng và thực hiện nhiệm vụ sử dụng ảnh viễn thám phục vụ công tác kiểm tra kết quả kiểm kê đất đai, lập bản đồ hiện trạng sử dụng đất sẽ là cơ sở để nâng cao hiệu quả ứng dụng công nghệ viễn thám trong quản lý tài nguyên; quản lý và giám sát đất đai, theo dõi diễn biến quá trình sử dụng đất, đặc biệt là tài liệu quan trọng và khách quan phục vụ cho công tác kiểm kê đất đai, xây dựng bản đồ hiện trạng sử dụng đất.

Bằng việc sử dụng công nghệ viễn thám, nhiệm vụ giám sát tài nguyên thiên nhiên và môi trường, đặc biệt là trong lĩnh vực đất đai đã hiệu quả hơn bao giờ hết. Ảnh viễn thám giúp cho các nhà chuyên môn, cơ quan quản lý nhà nước về đất đai có cái nhìn hiện thực khách quan, liên tục về thời gian và tầm bao quát không giới hạn về không gian để giám sát các hoạt động sử dụng đất. Công nghệ viễn thám ngày nay đã giúp cho chính phủ các quốc gia tiết kiệm được nguồn nhân lực và ngân sách rất lớn để thực hiện công tác quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, an ninh quốc phòng và phát triển kinh tế xã hội.

Việc sử dụng công nghệ viễn thám để phục vụ công tác kiểm tra kết quả kiểm kê đất đai, lập bản đồ hiện trạng sử dụng đất sẽ góp phần tiết kiệm chi phí, nhân lực và thời gian, đặc biệt dữ liệu giám sát sẽ có tính thời sự và khách quan góp phần thực hiện thành công “Chiến lược phát triển viễn thám quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2040”, đưa các kết quả của Chiến lược này vào thực tế đời sống.

Kết quả nhiệm vụ cũng cung cấp các thông hữu ích cho cơ quan quản lý nhà nước về quy hoạch, giám sát thực hiện quy hoạch đất đai; phục vụ công tác kiểm tra, giám sát và thanh tra quá trình sử dụng đất trên toàn lãnh thổ cũng như tạo nên một cơ sở dữ liệu của tài nguyên môi trường và sử dụng lâu dài chung trong cộng đồng.
Thời gian gần đây, tại các địa phương trên cả nước đã xảy ra nhiều sai phạm trong lĩnh vực quản lý đất đai, việc này đã gây hậu quả lớn về mặt kinh tế cho nhà nước, gây thất thoát tiền và lãng phí tài nguyên đất đai cho quốc gia.

Sơ đồ ghép mảnh bản đồ tỉnh Khánh Hòa

Theo kết luận thanh tra Chính phủ, bên cạnh những kết quả đạt được công tác quản lý và sử dụng đất trên địa bàn các địa phương còn có một số tồn tại, thiếu sót, vi phạm; việc điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020, kế hoạch sử dụng đất kỳ cuối (2016 - 2020) các cấp chậm thực hiện gây khó khăn trong quá trình thực hiện giao đất, cho thuê đất; Việc xây dựng, phê duyệt quy hoạch 3 loại rừng, có nơi đã không căn cứ vào thực tế quản lý, sử dụng đất của địa phương, làm ảnh hưởng tới quyền lợi của người dân, nhất là các hộ dân đồng bào dân tộc; Việc xây dựng, phê duyệt kế hoạch sử dụng đất ở một số huyện, thành phố, chưa sát với thực tế và nhu cầu sử dụng đất; việc xây dựng và ban hành giá thuê rừng còn chậm; việc điều chỉnh, ban hành giá đất có thời điểm chưa kịp thời. Bên cạnh đó, nhiều dự án được Nhà nước giao đất, thuê đất, thuê rừng không đưa đất vào sử dụng, để xảy ra lấn chiếm, sử dụng sai mục đích, không chấp hành nghĩa vụ tài chính, vi phạm quy định nhưng chậm hoặc không được xử lý theo quy định...

Việc sử dụng công nghệ viễn thám để phục vụ công tác kiểm tra kết quả kiểm kê đất đai, lập bản đồ hiện trạng sử dụng đất sẽ cung cấp cho cơ quan quản lý nhà nước về đất đai các cấp số liệu khách quan về hiện trạng sử dụng các loại đất tại các khu vực tiến hành kiểm tra. Thông qua số liệu đó các cơ quan này sẽ giám sát chặt chẽ hơn tình hình sử dụng đất tại các địa phương, kết quả thực hiện kiểm kê đất nhằm can thiệp kịp thời và giảm thiểu các tình trạng sai sót, vi phạm trong quá trình thực hiện nhiệm vụ kiểm kê đất tại các địa phương theo Chỉ thị số 15/CT-TTg ngày 17/6/2019 của Thủ tướng Chính phủ.

Quá trình thực hiện nhiệm vụ bằng công nghệ viễn thám là công nghệ hiện đại giám sát từ vệ tinh nên tác động đối với môi trường là không có.

Với “Chiến lược phát triển viễn thám quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2040” đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 149/QĐ-TTg ngày 01 tháng 02 năm 2019 thì nước ta ngày càng chủ động trong công nghệ giám sát trái đất từ vệ tinh. Với việc chủ động về công nghệ việc giám sát tài nguyên và môi trường của nước ta sẽ có tính bền vững cao, cung cấp thông tin kịp thời nhằm hoạch định chính sách phát triển đất nước trong tương lai.

Các kết quả của việc ứng dụng ảnh viễn thám phục vụ công tác kiểm tra kết quả kiểm kê đất đai, lập bản đồ hiện trạng sử dụng đất là nguồn tài liệu phong phú cho việc thực hiện các nhiệm vụ ứng dụng viễn thám trong công tác lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và phục vụ giám sát, kiểm tra quá trình sử dụng đất tại các địa phương giai đoạn sau kiểm kê đất đai; cung cấp thông tin mang tính thời sự cao, dữ liệu thông tin không gian đồng bộ, thống nhất, đáp ứng rất tốt yêu cầu kiểm tra kết quả lập bản đồ hiện trạng sử dụng đất của Tổng Cục quản lý đất đai.  Dữ liệu từ kết quả nhiệm vụ sẽ phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng - an ninh.

Nhiệm vụ hoàn thành sẽ tạo lập được hệ thống cho phép kịp thời cập nhật các thông tin, dữ liệu giám sát bằng viễn thám nhằm chia sẻ, khai thác thông tin, dữ liệu không gian thuận tiện, giữa các bộ, ngành, địa phương, tạo cơ hội cho người dân tiếp cận gần hơn với các thông tin, dữ liệu, góp phần đảm bảo sinh kế và phát triển bền vững.

Nguồn tin: Cục Viễn thám quốc gia