Hoàn thiện thể chế, chính sách, pháp luật lĩnh vực viễn thám nhiệm kỳ 2016-2021
06/12/2021

Về hoàn thiện thể chế, chính sách, pháp luật về viễn thám

- Trước năm 2016 lĩnh vực Viễn thám chỉ có 06 văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh hoạt động quản lý nhà nước gồm: 01 Quyết định (Quyết định số 81/2010/QĐ-TTg ngày 13/12/2010) của Thủ tướng Chính phủ quy định về thu nhận, lưu trữ, xử lý, khai thác và sử dụng dữ liệu viễn thám quốc gia; 05 Thông tư của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường tập trung vào các quy định kỹ thuật chuyên ngành. Sau năm 2016 khi viễn thám trở thành lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ, Cục Viễn thám quốc gia đã xây dựng trình Bộ để trình cấp có thẩm quyền ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật, từng bước hoàn thiện thể chế chính sách của lĩnh vực.

 

Ảnh: Thứ trưởng Lê Công Thành thăm và kiểm tra công tác thu nhận tại Đài Viễn thám Trung ương.

- Chính phủ ban hành Nghị định số 03/2019/NĐ-CP ngày 04 tháng 01 năm 2019 quy định về hoạt động viễn thám, đây là hành lang pháp lý quan trọng để thực hiện công tác quản lý nhà nước về viễn thám. Nghị định này đã cụ thể hóa các nhiệm vụ quản lý nhà nước về viễn thám, trong đó phân định rõ chức năng xây dựng, quản lý, cung cấp dữ liệu viễn thám giữa các Bộ, ngành, địa phương; góp phần quản lý hiệu quả nguồn lực đầu tư của ngân sách nhà nước. Trước đây việc quản lý thu nhận, xử lý, lưu trữ cung cấp chưa được quy định cụ thể bằng các quy phạm pháp luật, nhiều Bộ, ngành tham gia các hoạt động này như Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Quốc phòng, Bộ Công An, một số Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Chính vì việc phân định chưa rõ ràng dẫn đến lãng phí nguồn lực đầu tư từ ngân sách cho các Bộ, ngành địa phương (cùng đầu tư cho các cơ sở hạ tầng và dữ liệu viễn thám cho các hạng mục giống nhau) và việc quản lý bị phân tán thiếu thống nhất, không có sự chia sẻ cũng như thiếu đầu mối tổng hợp đánh giá hiệu quả.

- Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 149/QĐ-TTG ngày 01 tháng 2 năm 2019 phê duyệt Chiến lược phát triển viễn thám quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2040, đây là định hướng quan trọng cho sự phát triển của lĩnh vực viễn thám trong giai đoạn đến năm 2040, mở ra tiền đề cho việc đẩy mạnh các hoạt động quản lý nhà nước và ứng dụng viễn thám trong quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, và phát triển kinh tế xã hội.

- Trong giai đoạn từ năm 2016 đến nay Bộ Tài nguyên và Môi trường đã ban hành 13 thông tư quy định về kỹ thuật và định mức kinh tế cho lĩnh vực viễn thám, đây là công cụ quan trọng phục vụ công tác quản lý viễn thám. Về cơ bản hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đã đáp ứng được yêu cầu công tác quản lý nhà nước (phụ lục kèm theo).

Trong thời gian 05 năm vừa qua Cục đã tích cực, chủ động trong việc rà soát, hệ thống hóa toàn bộ các văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành và các ngành, lĩnh vực có liên quan để từ đó đánh giá hiệu quả của hệ thống văn bản pháp luật hiện hành, làm cơ sở cho việc đề xuất chương trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật hàng năm và kế hoạch dài hạn. Qua rà soát đã kiến nghị cấp có thẩm quyền điều chỉnh, bổ sung các quy phạm còn thiếu, kịp thời điều chỉnh các quan hệ pháp luật liên quan đến viễn thám, trong đó tập trung vào các văn bản quản lý, quy định kỹ thuật, tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức kinh tế kỹ thuật.

Hiện nay hệ thống văn bản quản lý về viễn thám đã tương đối hoàn thiện. Tuy nhiên, việc phân công nhiệm vụ trong phát triển ứng dụng, đầu tư hạ tầng, xây dựng, tích hợp cơ sở dữ liệu giữa các ngành, lĩnh vực cũng chưa được quy định cụ thể, việc phân cấp trung ương, địa phương hiện cũng chỉ có trong lĩnh vực tài nguyên môi trường mà chưa được xây dựng cụ thể ở các ngành, lĩnh vực khác. Điều này gây khó khăn cho việc phân công phân cấp, kiểm tra, tổng hợp và đánh giá hiệu quả trong công tác quản lý nhà nước về viễn thám. Trong thời gian tới, lĩnh vực viễn thám cần hoàn thiện các quy định trong quản lý nhà nước và ban hành các văn bản quy định định mức kinh tế kỹ thuật nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý cho các nhiệm vụ chuyên môn và nhiệm vụ quản lý nhà nước về viễn thám, đến năm 2025 dự kiến xây dựng Luật về viễn thám.

 

Ảnh: Cục trưởng Nguyễn Quốc Khánh làm việc với Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Hải Dương

Quản lý nhà nước về viễn thám ở địa phương và phân cấp quản lý nhà nước về viễn thám

Viễn thám là lĩnh vực quản lý nhà nước mới hình thành, tuy nhiên các hoạt động về viễn thám đã được triển khai từ trước những năm 2000 như các nhiệm vụ về giám sát quy hoạch sử dụng đất ở tất cả các địa phương; điều tra, đánh giá và giám sát biến động rừng trong cả nước; xây dựng cơ sở dữ liệu vùng đồng bằng Sông Cửu Long; quản lý khai thác đánh bắt thủy hải sản; giám sát sạt lở bờ sông, bờ biển, giám sát biến động các vùng biên giới, hải đảo…tùy theo yêu cầu và mức độ đầu tư của từng địa phương việc triển khai hoạt động viễn thám có khác nhau. Trước khi có chức năng quản lý nhà nước về viễn thám ở trung ương, các địa phương chưa hình thành đầu mối quản lý nhà nước, lần đầu tiên nhiệm vụ quản lý nhà nước được quy định cho địa phương tại Thông tư liên tịch số 50/2014/TTLT-BTNMT-BNV ngày 28/8/2014, theo đó có 02 nhóm nhiệm vụ quản lý nhà nước về viễn thám được giao Sở Tài nguyên và Môi trường. Hoạt động quản lý nhà nước về viễn thám ở địa phương được quy định tại Thông tư số 05/2021/TT-BTNMT ngày 29 tháng 5 năm 2021 hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của cơ quan quản lý tài nguyên môi trường ở địa phương, theo đó có 04 nhóm nhiệm vụ chính về viễn thám được phân cấp cho Sở Tài nguyên và Môi trường: a) Tổ chức triển khai thực hiện các đề án, dự án về ứng dụng viễn thám thám trong điều tra cơ bản, quan trắc, giám sát tài nguyên, bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu trong phạm vi quản lý; b) Xác định nhu cầu sử dụng dữ liệu ảnh viễn thám của địa phương, gửi Bộ Tài nguyên và Môi trường để tổng hợp và thống nhất việc thu nhận; thực hiện thu nhận, lưu trữ, xử lý dữ liệu ảnh viễn thám; xây dựng, cập nhật, công bố siêu dữ liệu viễn thám thuộc phạm vi quản lý của địa phương; gửi bản sao dữ liệu và siêu dữ liệu ảnh viễn thám mua từ nước ngoài bằng nguồn ngân sách nhà nước cho Bộ Tài nguyên và Môi trường để tích hợp vào cơ sở dữ liệu ảnh viễn thám quốc gia theo quy định pháp luật; c) Thẩm định, quản lý chất lượng sản phẩm viễn thám theo quy định của pháp luật; d) Thực hiện các hoạt động bảo đảm hành lang an toàn kỹ thuật và bảo vệ các công trình hạ tầng thu nhận dữ liệu ảnh viễn thám trên địa bàn theo quy định pháp luật. Các nhiệm vụ về quản lý nhà nước ở địa phương hiện nay chỉ phân cấp tới Sở Tài nguyên và Môi trường.

Nghị định số 03/2019/NĐ-CP đã quy định trách nhiệm và phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh 08 nhóm nhiệm vụ quản lý và phát triển ứng dụng viễn thám tại địa phương. Trong đó đã cụ thể hóa nhiều nhiệm vụ từ xây dựng, quản lý, bảo vệ, khai thác cơ sở hạ tầng viễn thám, cơ sở dữ liệu viễn thám, quản lý chất lượng sản phẩm đến thanh tra, kiểm tra hoạt động viễn thám trên địa bàn tỉnh. Thực hiện chức năng quản lý được phân cấp, hiện nay các địa phương đã đẩy mạnh việc tổng hợp nhu cầu sử dụng dữ liệu viễn thám, xây dựng cơ sở dữ liệu viễn thám địa phương, quản lý, phát triển cơ sở hạ tầng viễn thám tại địa phương, xây dựng các cơ chế chính sách, đề án dự án khuyến khích phát triển ứng dụng viễn thám.

Bên cạnh việc phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thì Nghị định số 03/2019/NĐ-CP cũng quy định rõ trách nhiệm và phân cấp quản lý, phát triển ứng dụng viễn thám cho các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ có liên quan. Qua đánh giá và phối hợp trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao có nhiều Bộ đã triển khai hoạt động viễn thám từ rất sớm như bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Giao thông Vận tải, Bộ Xây dựng, Bộ Công thương. Các Bộ này hiện đang có các hoạt động về quản lý cơ sở hạ tầng viễn thám, cơ sở dữ liệu viễn thám và phát triển ứng dụng viễn thám.

Nguồn tin: Cục Viễn thám quốc gia

Bản tin liên quan